Ülkemizde bir işçi haftalık en fazla 45 saat çalıştırılabiliyor. Bu sınırın üzeri ise fazla çalışma ve mesai olarak kabul ediliyor. Ancak Türkiye’de ortalama çalışma süresi haftada 47,8 saat olarak ölçülmüş durumda. Bu verilere göre her işçi, haftada ortalama en az 3 saat fazla mesai yapıyor.
OECD verileri de bu durumu destekliyor. Türkiye’de çalışanların yaklaşık yüzde 44’ü haftada 50 saatten fazla çalışıyor. Oysa bu oran OECD ülkelerinde yalnızca yüzde 9 seviyesinde. Ücretli işlerde çalışan erkeklerin yüzde 47’si, kadınların ise yüzde 33’ü çok uzun saatler çalışarak fazla mesaiye kalıyor.
Haftalık Çalışma Saatlerinde Türkiye Zirvede
OECD ülkelerindeki haftalık ortalama çalışma sürelerine bakıldığında;
Hollanda’da 30 saat,
Fransa’da 35 saat,
İngiltere’de 36,5 saat,
Almanya’da 38 saat,
Çin’de 40 saat,
Yunanistan’da ise 42,1 saat çalışılıyor.
Türkiye ise haftalık 60 saat ve üzeri çalışanlar kategorisinde yüzde 23,3’lük oranla ilk sırada yer alıyor. OECD genelinde bu oran sadece yüzde 5,6.
Fazla Mesai Ücreti Alınmazsa Ne Yapılmalı?
Yasalarımıza göre, haftalık çalışma süresi 45 saati geçemez. Ancak bazı durumlarda, işverenin talebi ve işçinin onayı ile fazla mesai yapılabilir. Bu durumda işçinin her fazla saat çalışması için yüzde 50 zamlı ücret alması gerekir. Eğer bu ücret ödenmezse işçinin tazminat hakkı doğar.
Fazla mesai ücretini alamayan işçi, öncelikle işverene ihtar çekerek ödeme yapılmasını talep edebilir. Ödeme hâlâ yapılmazsa işçi istifa edebilir. Bu durumda, önce arabulucuya başvurması, ardından dava açarak hem mesai ücretini hem de tazminatını talep etmesi mümkündür.
Ayrıca işçi, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na da şikâyette bulunabilir. Bu başvurular için işten ayrılma şartı bulunmamaktadır. İşçi çalışmaya devam ederken de yasal süreci başlatabilir.
Fazla mesai ücretinin ödenmemesi, işçi açısından haklı fesih sebebidir. Bu durumda işçi, istifa etmek yerine haklı nedenle sözleşmesini feshedebilir. Ancak bu işlemin ispatlanabilmesi için yazılı olarak (tercihen noter kanalıyla) yapılması tavsiye edilir. Haklı fesih yapan ve işyerinde bir yılını doldurmuş olan işçi, kıdem tazminatına hak kazanır. Ayrıca son 3 yılda 600 gün primi olan ve son 4 ay boyunca sigortalı olarak çalışmış olan işçi, işsizlik ödeneğinden de faydalanabilir.
Tüm bunlardan önce, işçinin fazla mesailerini kanıtlayabilecek belgeleri toplaması önemlidir. Zira hak iddia edebilmek için bu çalışmaların ispatı şarttır.
Fazla Mesai Davaları Ne Kadar Sürer?
İşçilerin fazla mesai nedeniyle açtığı alacak davaları için ortalama sonuçlanma süresi 540 gün, yani yaklaşık 18 aydır. Ayrıca bu tür davalarda zaman aşımı süresi, alacağın türüne göre değişmektedir.
